Feiten

Misverstanden over defensiepolitiek ontstaan doordat niet alle feiten even veel aandacht krijgen. Op deze pagina lees je daarom meer over de gevolgen van permanente oorlogspolitiek, onevenwichtige prioriteiten bij defensie en de werkelijke ontwikkeling van het defensiebudget.

Dreiging

Terrorisme is wereldwijd toegenomen tijdens de War on Terror

Het Amerikaanse Cato Institute berekende op basis van cijfers van de federale overheid en een Amerikaanse universiteit dat er in het jaar 2000 dertien door islamisme geïnspireerde buitenlandse terroris­tische organisaties bestonden. In 2015 was dit toegenomen tot 44. De dertien organisaties beschikten in 2000 nog over iets meer dan 32.000 strijders, terwijl dat aantal in 2015 was opgelopen tot bijna 110.000. Tot slot was het aantal aanslagen wereldwijd in deze tijd acht keer groter geworden, namelijk bijna 15.000.

  • [1] Lessons for U.S. Foreign Policy from the Failed War on Terror: cato.org

Permanente oorlog bedreigt onschuldige levens

Ten minste 801.000 mensen zijn direct gedood als gevolg van de oorlogen in Afghanistan, Pakistan, Irak, Syrië, Jemen en andere missies. Dat is de conservatieve schatting die het Costs of War Project van Brown University publiceerde eind 2019 [1]. Indirecte sterfgevallen door zaken als ziekte, verdrijving en gebrek aan essentiële infrastructuur zijn nog vele malen talrijker: waarschijnlijk miljoenen.

Het moeilijke aan deze cijfers is dat overheden burgerdoden nauwelijks onderzoeken en zelfs verbergen. Journalisten van de New York Times lieten bijvoorbeeld zien dat het aantal burgerdoden in Irak in werkelijkheid 31 keer hoger was dan wat de VS rapporteerden [2]. En ook de Nederlandse staat is niet open over de gevolgen van haar internationale interventies. Zo kwamen in 2015 zeventig burgers om tijdens een Nederlands bombardement op de stad Hawija in het noorden van Irak [3]. Pas jaren later werd het Parlement hierover ingelicht dankzij speurwerk van journalisten [4].

  • [1] Costs of War, Brown University: brown.edu
  • [2] The Uncounted: nytimes.com
  • [3] Nederlandse bom doodde 70 mensen: nrc.nl
  • [4] Bijleveld informeerde Kamer onjuist: nrc.nl

Oorlogen zijn de belangrijkste reden voor vluchtelingen

De impact van oorlog gaat verder dan de inslagen van bommen en kogels. Het Costs of War Project schat dat meer dan 37 miljoen mensen ontheemd zijn geraakt door de oorlogen vanaf 2001 in Afghanistan, Irak, Pakistan, Jemen, Somalië, de Filipijnen, Libië en Syrië [1]. Het aantal mensen dat moet vluchten is op dit moment het hoogste ooit sinds de Tweede Wereldoorlog, namelijk 80 miljoen [2]. Juist landen als Syrië, Afghanistan, Jemen, Irak zijn de vaakst voorkomende landen van herkomst van deze vluchtelingen. Naar schatting zijn 38 tot 43% van deze vluchtelingen kinderen onder de 18. Zij worden dus geraakt door oorlogen die Nederland steunt.

  • [1] Costs of War: Refugees, Brown University: brown.edu
  • [2] UNHCR Global Trends 2019: unhcr.org

Materieel

Protserige defensieprojecten vreten de begroting leeg

De Joint Strike Fighter (JSF) of F-35 is de grootste defensieuitgave voor Nederland ooit. Dit gevechtsvliegtuig wordt door Lockheed Martin ontwikkeld in de VS. Nederland betaalt sinds de jaren '90 mee aan de ontwikkeling (€1,74 miljard) en in 2013 werd besloten tot de aanschaf van 37 toestellen (€4,5 miljard) [1]. In 2019 deed de Minister van Defensie daar nog €1,5 miljard bovenop voor negen extra toestellen [2]. De ontwikkeling van de JSF verloopt vanaf het begin problematisch met veel vertraging en talloze defecten. Inmiddels zijn de vliegkosten opgelopen tot $36.000 per uur, waarmee zelfs de Amerikanen - militaire big spenders- het toestel te duur vinden [3].

In een recent raport was zelfs de NAVO kritisch op "an imbalance between the services, with the great majority of capital expenditure being directed towards the maritime and air domains", oftewel grote prestigeprojecten voor de luchtmacht en marine die de Nederlandse defensie-uitgaven opslokken [4]. Inmiddels dient ook de volgende miljardenstrop voor Defensie zich aan met de aanschaf van vier onderzeeboten. Er is €3,5 miljard geraamd, maar de Algemene Rekenkamer waarschuwde dat dit nu al €730 miljoen te weinig is [5]. Net als bij de JSF wordt hier gekozen voor een systeem dat alles moet kunnen. Het gaat dus om veel geld dat met een betere defensievisie verstandiger zou worden besteed.

Defensie en de wapenindustrie zitten te dicht op elkaar

De laatste jaren krijgen wapenbedrijven steeds meer invloed op het strategische beleid van defensie. Maar liefst vijftig bedrijven werkten mee aan de Defensievisie 2035 [1]. Dit document pleit voor 13 tot 17 miljard extra investeringen bovenop geplande budgetstijging en een intensieve samenwerking met de industrie [2]. Bedrijven krijgen vooral een rol bij onderzoek en ontwikkeling van nieuwe technologieën. Dat maakt het voor bedrijven wel erg makkelijk om voor hen lucratieve oplossingen te presenteren voor niet bestaande problemen. Dit mechanisme zie je ook terug op Europees niveau, waar de wapenindustrie succesvol heeft gelobbyt voor een Europees Defensiefonds van 13 miljard voor militair onderzoek [3].

  • [1] Defensievisie 2035: Nieuwe kansen om te winnen nidv.eu
  • [2] Defensievisie 2035: defensie.nl
  • [3] Dit is de wapenlobby waardoor de EU in zo’n hoog tempo militariseert: decorrespondent.nl

Financiering

Uitgaven stijgen ongecontroleerd

Sinds Rutte III zijn er miljarden bijgekomen voor defensie. De begroting voor defensie is in stappen verhoogd van 7 miljard naar 11,5 miljard per jaar. Alle verhogingen bij elkaar opgeteld ging in de afgelopen vier jaar dus ongeveer 7 miljard euro extra naar defensie [1]. Er liggen inmiddels plannen om het budget met nog eens 13 tot 17 miljard euro te verhogen [2]. Daarnaast is in 2020 het Defensiematerieelbegrotingsfonds opgericht dat 45 miljard bedraagt. Hiermee is een groot deel van het defensiebudget voor de komende 15 jaar onttrokken aan regelmatige democratische controle.

Bestedingen zijn ondoorzichtig

Tijdens een recent onderzoek naar uitvoering van de begroting bij Defensie, constateerde de Algemene Rekenkamer dat de administratie van defensie ontoereikend was om de kosten en effecten van bezuinigen uit 2011 vast te stellen [1]. Van de vier grootste bezuinigingsoperaties die de Algemene Rekenkamer daarna zelf reconstrueerde, constateerde zij dat 46%, oftewel €423 miljoen, minder was bezuinigd dan beoogd en dat dit niet transparant werd gecommuniceerd aan het Parlement.

Defensie heeft de zaken dus niet op orde. In deze toestand is de kans groot dat nieuwe investeringen verdwijnen in ongedefinieerde projecten en inefficiënte bedrijfsvoering. Dat zal dus ook eerst moeten worden opgelost.

De 2%-norm van de NAVO is onzinnig

Voorstanders van hoge defensie-uitgaven roepen vaak dat Nederland zijn belofte na moet komen en het defensiebudget moet verhogen tot minstens 2% van het bruto binnenlands product (bbp). Deze arbitraire norm wordt namelijk door de NAVO opgelegd aan haar lidstaten. Nederland besteed 1,35% van het bbp aan defensie. Het Zweedse onderzoekscentrum SIPRI heeft uitgezocht dat Nederland, als 18e economie wereldwijd, daarmee op de 19e plaats staat qua militaire uitgaven [1]. Als je de relatie tussen defensiebudget en formaat van de economie zo bekijkt, neemt Nederland een redelijk evenredige positie in. Dat beeld verschuift als je kijkt naar groepjes van landen. NAVO-landen gaven in 2019 samen 1035 miljard dollar uit aan defensie. Dat is 54% van het wereldwijde totaal. Rusland en China, grote vijanden in de ogen van sommigen, zijn gezamenlijk 3 keer kleiner met 17% van het wereldwijde totaal.

  • [1] SIPRI Military Expenditure Database: sipri.org
aan het laden